هانتاویروس برخلاف تصور بسیاری از مردم، یک بیماری تازه ‌ظهور نیست. این نام در واقع به خانواده‌ای از ویروس‌ها گفته می‌شود که عمدتاً در بدن جوندگان زندگی می‌کنند و از طریق ادرار، بزاق و فضولات آن‌ها به انسان منتقل می‌شوند.

این ویروس نخستین ‌بار در دهه ۱۹۵۰ و در جریان جنگ کره شناسایی شد؛ زمانی که تعدادی از سربازان دچار تب شدید و نارسایی کلیوی شدند. بعدها دانشمندان دریافتند عامل این بیماری نوعی ویروس است که در نزدیکی رودخانه «هانتان» در کره کشف شد و نام «هانتا» نیز از همان منطقه گرفته شد.

امروز اما، ماجرای شیوع مواردی از هانتاویروس در کشتی تفریحی MV Hondius دوباره این بیماری را به تیتر رسانه‌های جهان تبدیل کرده است. سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده چند مورد ابتلا و مرگ در این کشتی ثبت شده و ده‌ها نفر در کشورهای مختلف تحت مراقبت قرار گرفته‌ اند.

منشأ بیماری؛ جوندگان، متهمان اصلی

دانشمندان می‌گویند منشأ اصلی هانتاویروس، جوندگان وحشی هستند. هر منطقه از جهان، گونه خاصی از این ویروس را دارد. در آمریکای جنوبی «ویروس آندز» شناخته‌ شده‌ تر است و در آمریکای شمالی گونه‌ ای به نام «سین نومبره» عامل اصلی بیماری‌های ریوی محسوب می‌شود.

ویروس از طریق تنفس ذرات آلوده موجود در هوا وارد بدن انسان می‌شود؛ ذراتی که از فضولات یا بزاق جوندگان به جا مانده‌اند. به همین دلیل انبارها، خانه ‌های متروکه، سوله‌ ها و محیط‌ های روستایی از مهم‌ترین نقاط پرخطر به شمار می‌روند.

عذرا کنارکوهی، دانشیار ویروس‌شناسی دانشگاه علوم پزشکی ایلام، در این باره می‌گوید:هانتاویروس برخلاف کرونا یک تهدید محیطی است، نه بیماری با انتقال گسترده انسانی که مهم‌ ترین راه انتقال آن استنشاق گرد وغبار آلوده به فضولات جوندگان است.

او تأکید می‌کند که جارو کردن محیط‌ های آلوده بدون رعایت اصول ایمنی، می‌تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.

آیا هانتاویروس شبیه کروناست؟

شاید مهم‌ترین پرسش این روزها همین باشد؛ آیا جهان در آستانه یک پاندمی تازه قرار دارد؟ پاسخ متخصصان فعلاً منفی است. برخلاف ویروس کرونا، هانتاویروس معمولاً به ‌راحتی از انسان به انسان منتقل نمی‌شود. تنها در برخی گونه‌ های نادر مانند «ویروس آندز» موارد محدودی از انتقال انسانی گزارش شده است.

مسعود مردانی، عضو کمیته علمی کشوری مقابله با بیماری‌های عفونی،تأکید کرده است:هانتاویروس قابل مقایسه با کرونا نیست و قدرت سرایت گسترده انسانی ندارد. نگرانی اصلی، تماس با محیط آلوده و جوندگان ناقل بیماری است.

به گفته او، رعایت بهداشت محیط و کنترل جمعیت جوندگان مهم‌ ترین راه پیشگیری محسوب می‌شود.

از تب ساده تا نارسایی تنفسی

نشانه‌ های اولیه بیماری معمولاً شبیه آنفلوآنزا هستند؛ تب ناگهانی، بدن ‌درد، سردرد، ضعف شدید، تهوع و استفراغ. همین شباهت باعث می‌شود بسیاری از بیماران در روزهای نخست خطر را جدی نگیرند.

اما در مراحل پیشرفته، بیماری می‌تواند ناگهان خطرناک شود. تنگی نفس شدید، افت اکسیژن خون، سرفه و نارسایی تنفسی از مهم ‌ترین علائم هشداردهنده هستند.

هانتا ویروس دو شکل اصلی دارد؛ نوع نخست «تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی» است که کلیه‌ها را درگیر می‌کند و بیشتر در آسیا و اروپا دیده می‌شود. نوع دوم «سندرم ریوی هانتا ویروس» است که ریه‌ ها را هدف قرار می‌دهد و مرگ ‌ومیر بالاتری دارد؛ کارشناسان می‌گویند در برخی موارد، مرگ‌ ومیر نوع ریوی بیماری به حدود ۴۰ درصد هم می‌رسد.

هنوز داروی قطعی وجود ندارد

یکی از نگرانی‌های مهم درباره هانتاویروس، نبود درمان اختصاصی برای آن است. تاکنون هیچ داروی قطعی یا واکسن عمومی مؤثری برای این بیماری معرفی نشده و درمان‌ها بیشتر حمایتی هستند؛ در موارد شدید، بیماران به اکسیژن‌ تراپی، دستگاه تنفس مصنوعی و مراقبت ویژه نیاز پیدا می‌کنند. در نوع کلیوی نیز ممکن است دیالیز موقت انجام شود؛ پزشکان می‌گویند تشخیص زودهنگام، مهم‌ ترین عامل در افزایش شانس زنده ماندن بیماران است.

ایران در معرض خطر است؟

هرچند تاکنون گزارشی از اپیدمی گسترده هانتاویروس در ایران منتشر نشده، اما متخصصان هشدار می‌دهند که حضور جوندگان در هر منطقه‌ ای می‌تواند زمینه شکل‌ گیری چرخه انتقال بیماری را فراهم کند.

محمدمهدی گویا، رئیس پیشین مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، پیشتر درباره بیماری‌های مشترک انسان و حیوان هشدار داده و گفته بود:تغییرات اقلیمی و افزایش تماس انسان با حیات‌ وحش می‌تواند احتمال ظهور بیماری‌های نوپدید را بیشتر کند.

کارشناسان معتقدند افزایش جمعیت جوندگان، تغییرات اقلیمی و تخریب محیط‌ زیست از عواملی هستند که احتمال بروز موارد انسانی را افزایش می‌دهند.

مهم‌ترین راه‌های پیشگیری

متخصصان بهداشت محیط تأکید می‌کنند که پیشگیری، مؤثرترین سلاح در برابر هانتاویروس است. ضدعفونی کردن محل‌های آلوده پیش از نظافت، استفاده از ماسک و دستکش، تهویه مناسب محیط‌های بسته و جلوگیری از ورود جوندگان به خانه‌ها از مهم‌ترین توصیه‌هاست.

عذرا کنارکوهی همچنین هشدار داده است:هرگز نباید محیط آلوده را خشک جارو کرد یا از جاروبرقی استفاده کرد، چون ذرات آلوده در هوا پخش می‌شوند.

کشاورزان، دامداران، نیروهای خدماتی، پاکبانان و افرادی که در انبارها و ساختمان‌های متروکه کار می‌کنند، بیش از دیگران در معرض خطر قرار دارند.

هشداری درباره رابطه انسان و طبیعت

هانتاویروس شاید امروز یک پاندمی جهانی نباشد، اما ظهور دوباره آن یادآور یک واقعیت مهم است؛ جهان همچنان در برابر بیماری‌های مشترک انسان و حیوان آسیب‌پذیر است.

تجربه کرونا نشان داد که بی‌توجهی به هشدارهای زیست ‌محیطی می‌تواند بحران‌های بزرگی ایجاد کند. حالا نیز دانشمندان معتقدند افزایش تماس انسان با زیستگاه‌های طبیعی حیوانات، می‌تواند احتمال ظهور بیماری‌های خطرناک را بیشتر کند.

در نهایت، مهم‌ترین راه مقابله با هانتاویروس، نه ترس و شایعه، بلکه آگاهی عمومی و رعایت اصول بهداشتی است؛ ویروسی که شاید هنوز به بحران جهانی تبدیل نشده، اما پیام هشدارآمیزش برای جهان کاملاً جدی است.